Башы мында>>>

МЕКЕНИН ЫРГА АЙЛАНТКАН АКЫН

Махмуд Дарвиш да XX кылымдагы эң таасирдүү акындардын бири болуп калды. Бирок анын улуулугу поэзиясында гана эмес, бүтүндөй бир элдин кайгысын, үмүтүн канаттуу сөзгө айланта алганында.

Ал Палестинадагы Аль-Бирва айылында төрөлгөн. 1948-жылдагы согуштан кийин анын айылы жер менен жексен болуп, үй-бүлөсү бозгунга айланып шорлойт. Кийин мекенине кайтып келгенде өз айылынын ордунда башка конуш турганын көрүп, дал ошол жараат анын бүткүл чыгармачылыгын коштоп жүргөн. (Home)

Дарвиш жаш кезинен эле ырлары үчүн куугунтукка кабылып, камалып, үй камагында да болгон. Бирок ал поэзияны саясый ураанга эмес, адамдык тагдырдын үнүнө айлантат. Анын ырларында мекен, сүргүн, сүйүү жана эстутум бири-биринен ажырагыс темалар. (The Poetry Foundation)

Жыйырма алты жыл сүргүндө жашаса да, ал өзүн эч качан мекенинен бөлүнгөн адам катары сезген эмес. Анын мекени ырларында жашаган. (Home)

Махмуд Дарвиш бизге акын кээде бүтүндөй бир элдин эстутумуна айланып каларын көрсөтөт.

ҮНСҮЗ КАРШЫЛЫКТЫН АКЫНЫ

Томас Венцлова — Литванын абийири аталып калган акындардын бири. Советтик доордо ал бийликтин расмий калемгерлеринин катарына кошулуудан баш тарткан. Анын поэзиясы да, публицистикасы да эркин ой жүгүртүүнүн үлгүсү.

Венцлова үчүн эркиндик — саясый түшүнүк гана эмес, интеллектуалдык тазалык. Ал жалганды жалган дештен жалтактаган эмес. Ушундан улам бийликтин басымына туш болуп, акыры мекенинен чыгып кетүүгө аргасыз болот. Бирок сүргүн аны сындыра албайт, тескерисинче, ал Чыгыш Европадагы эркиндик үчүн күрөштүн эң таасирдүү үнүнө айланып, Венцлованын өмүрү жазуучунун биринчи мекени — анын абийири экенин далилдеген.

ӨЗ ЭЛИНЕ ЫҢГАЙСЫЗ ЧЫНДЫКТЫ АЙТКАН ЖАЗУУЧУ

Гюнтер Грасс Германиянын согуштан кийинки адабиятынын эң көрүнүктүү өкүлү. Ал немис коомун өз тарыхы менен беттешүүгө мажбур кылган жазуучу. Көптөр унуткусу келген окуяларды ал кайрадан эстетип турган.

Анын атактуу чыгармаларында адамдын күнөөсү, жоопкерчилиги жана тарых алдындагы парзы негизги орунду ээлейт. Грасс үчүн адабият өткөндү актоо эмес, аны түшүнүү өнөрү. Кээде анын көзкараштары кызуу талаштарды жаратып, бирок ал элге жагуу үчүн эмес, өз ишенимине бекем турганы үчүн тарыхта өз баасын алган калемгер.

Гюнтер Грасс бизге мекенчилдикте өз элиңдин кемчилигин жашыруу эмес, аны оңдоого жардам берүүнү туюнтат.

ЧЕКТИН АРАСЫНДА ЖАШАГАН КАЛЕМГЕР

Хуан Гойтисоло испан адабиятынын эң көзкарандысыз өкүлдөрүнүн бири. Ал Франконун диктатурасы өкүм сүргөн Испанияны таштап кетүүгө аргасыз болуп, өмүрүнүн көп бөлүгүн чет өлкөлөрдө өткөргөн.

Гойтисоло улутчулдукка, догмаларга жана интеллектуалдык жалкоолукка каршы күрөштө майышпай жашаган. Ал ар дайым чегаранын ары жагынан караганды жактырчу. Ошондуктан анын чыгармалары бир эле мезгилде испан да, дүйнөлүк да адабият болуп калды.

Анын көзкарашында жазуучу бийлик менен элдин ортосундагы көпүрө эмес, алардын тең ортосундагы көзкарандысыз күбө.

Гойтисолонун өмүрү эркин ой жүгүртүү үчүн кээде жалгыз калууга да даяр болуу зарылдыгын көрсөтөт.

СҮРГҮНДӨГҮ САГЫНЫЧТЫН АКЫНЫ

Адам Загаевский Польша адабиятынын эң назик, эң терең үнүнө айланган. Ал бала кезинде эле мекенинен ажыраган адамдардын тагдырын көрүп өсөт. Кийин коммунисттик режимдин тушунда жашап, интеллектуалдык эркиндик үчүн күрөштүн күбөсү болгон.

Загаевскийдин поэзиясында кыйкырык жок. Бирок анын саптарында тарыхтын оор деми сезилет. Ал жоготуу, сүргүн, эстутум жана сулуулук жөнүндө жазгандары көркөм мураска айлантканы белгилүү. Көптөгөн замандаштары дүйнөгө ачууланып жашашса, Загаевский адамдын руханий бийиктигин издөөнү тандаган.

Ал бизге эркиндик кээде саясый жеңиштен мурда ички маданият экенин туюнтат.

ЧЫНДЫКТЫН ӨРТТӨЛГӨН КИТЕБИ

Василий Гроссман — тоталитаризмдин эки жүзүн тең көргөн жазуучу. Ал Экинчи дүйнөлүк согушта кабарчы болуп иштеп, нацизмдин кылмыштарын өз көзү менен көргөн. Треблинка лагери жөнүндө жазган эмгектери дүйнөнү селт эттирген.

Бирок согуш бүткөндөн кийин Гроссман дагы бир чындыкка туш болуп, өзү жашаган мамлекет да адам эркиндигин басмырлап жатканын аңдайт.

Анын эң улуу чыгармасы — «Өмүр жана тагдыр» романы. Бул чыгармада ал нацисттик жана сталиндик түзүлүштөрдүн окшош жактарын көрсөтүүгө аракет кылган.

Мындай чындык бийликке кайдан жаксын. Кол жазмасы конфискацияланып, китептери дээрлик камакка алынган тагдырга туш болот. Бирок убакыт баарын өз ордуна койду. Бүгүн Василий Гроссман XX кылымдын эң чынчыл күбөлөрүнүн бири катары таанымал жазуучу.

Анын өмүрү бизге чындыкты убактылуу жашырууга болорун, бирок аны жок кылууга мүмкүн эместигин далилдейт.

Жаратма Интеллектин (ChatGPT) жардамы менен даярдаган О`Шакир