Аңгемеге алгы сөз

Жан Кокто (1889–1963) — француз адабияты менен искусствосунун эң көп кырдуу өкүлдөрүнүн бири. Ал акын, жазуучу, драматург, сүрөтчү, кинорежиссёр катары ХХ кылымдагы маданий мейкиндикте өзгөчө орунду ээлеген. Коктонун чыгармачылыгы бир гана жанр же форма менен чектелбестен, поэзиядан тартып театрга, кинодон тартып сүрөт өнөрүнө чейин кеңири жайылган.

Ал Париждеги авангард чөйрөнүн борборунда болуп, ошол доордогу ири инсандар — сүрөтчүлөр, акындар, композиторлор менен тыгыз байланышта иштешкен. Коктонун стили жеңил көрүнгөнү менен терең, өзөгүндө олуттуу философия жаткан өзгөчө көркөм дүйнө. Ал жөнөкөй окуяларды мифке айландырып, реалдуулук менен кыялдын чегарасын атайылап бүдөмүк кылат.

Анын прозасында ыргак, кайталоо, күтүлбөгөн бурулуштар өзгөчө роль ойнойт. «Аны жоготуп алдым» сыяктуу чыгармаларында Кокто сүйүү, жолугушуу жана жоготуу сыяктуу түбөлүктүү темаларды баладай таңгалуу, ойнооктук жана трагедиянын аралашмасынан түзүлгөн өзгөчө ыкма менен берет. Бул чыгармаларда сюжеттен көрө сезимдин агымы, учурдун өтмөлүүлүгү маанилүү.

Кокто — окурманды даяр жоопко жеткирбеген, тескерисинче, аны ички туюмга, элестетүүгө жана өз алдынча түшүнүүгө түрткөн жазуучу. Ошондуктан анын чыгармаларын окуу — жөн гана окуяны билүү эмес, көркөм дүйнөнүн ичинде жашап өтүү сыяктуу тажрыйба.

АҢГЕМЕ

Баары майрамда болду: мен аны майрамда таап, майрамда жоготтум. Чоң, шаңдуу майрам эле бул. Майрамда аткыч тир, вафли, жапон бильярды, шампан бөтөлкөлөрү, балаган күркөлөрү, каруселдер бар эле. Каруселдер айланып, чуру-чуу, бильярдда шарлар кагылышып, вафлилер жыпар жыттанып, тирде куралдар атылды. Тир атууда мен да бар элем. Таамай атам, мунум менен сыймыктанам. Жок, токтоңуз!

Баарын чаташтырып атам! Аны тирде эмес, вафли сатылган павильон жанынан жолуктургамын. Вафлилер жыпар жыттанып турган, ал болсо вафли жеп, каткырып күлүп аткан. Бир маалда колундагы вафлиге үйлөгөндө, бүт тулкума кант упасы жабыла чүмкөлдү. Ал күлүп жиберди, а мен: «Атыңыз ким?» — дедим. Ал кыйкырып жооп берди: «Кийин айтам!»

Кийин тирге чогуу барганбыз, аны ошол жерден жоготтум. Тирде бутанын бардыгына тийгиздим, ар бир ок атылган сайын ал мага: «Бали!» — деп кыйкырып турду. Бардык буталар бүткөндө, мен эң акыркы, эң татаал — фонтан суусунун агымындагы жумурткага мылтыкты багыттап, мээлегенде кыйкырдым: «Атыңыз ким?» Ал болсо: «Кийин айтам!» — деп жооп берди. Атарым менен жумуртка секирип кетти, артыма бурулсам — ал жок. Таппай калдым. Тирде жоготтум. Бирок кайра таптым. Мен жинди болгондой чуркап жүрдүм, мүдүрүлүп чалынып. Аркамдан урушкан үндөрдү айт. Акыры аны шакек ыргытчу, шампан бөтөлкөлөрүнө тийгизчү жерден таптым. Шакектер үчүн акчасын төлөдүм. Толтура шакек алып, ал экөөбүз бөтөлкөлөргө ыргытып ойнодук. Дагы кыйкырдым: «Атыңыз ким?» Анын жообу: «Кийин айтам!» Анан эле оп-ля — экөөбүз селкинчекке жөнөдүк.

Селкинчектер ушундай чоң десең, улам жогору көтөрүлүп, кайра ылдый зуулдайт. Улам жогору, улам жогору, анан дароо ылдыйга зуулдаса, жүрөгүң оозго кептелет. Анда даа жоготтум аны. Андан мурда эле аны шакектер менен шампандын жанында жоготкон экемин.

Селкинчекте жан киши жок. Кеч кирди, чырактар күйүп, көлөкөлөр термелип баштады, аны ошондо гана таптым. Ооба, таптым! Каруселден таптым. Карусель айлана баштады, ал тегерек аянтчага көтөрүлдү. А мен: «Атыңызды айтыңызчы!» — деп кыйкырганга жетишип, жообун угуп калдым: «Кийин айтам!»

Оркестр ойной баштады. Эх оркестр! Алтын жалатылган арабалар, күзгүлөр, прожекторлор. Ал жалгыз өзү каруселде, апокалипсистик жырткычтын үстүндө айланып жүрдү: ал асманга чейин атырылып чыгып, анан кайра ылдый — түз эле тозокко түшкөндөй бурулуп кирип жатты. Ар бир айланганда мен анын жез бурамадай өйдө көтөрүлүп, күлүп, кайра ылдый түшкөнүн көрүп турдум, мен ага улам: «Атыңызды айтыңызчы!» — деп кыйкырып, жообун эриндеринен окуп жаттым.

Аны дагы жоготтум. Мына ушундайча жоготтум аны. Вафли павильонунун жанынан тапсам, тирден жоготтум. Шакектер менен бөтөлкөлөрдүн жанынан кайра таптым да, селкинчектерден жоготтум. Анан каруселде мен аны кайра таптым. Ошол эле каруселде кайра жоготтум.

Ар бир айланган сайын мен анын күлүп, секиргенин көрүп турдум, анан арабалар жайлап, карусель жай айлана баштады. Оркестр токтоду, карусель токтоду, мен болсо алдыга атырылдым, анткени ал минип жүргөн жырткыч так мага туш келип калганы. Бирок ал анын үстүндө жок болчу. Бар туруп эле – жок. Кайда кетти? Аны кайра таап, кайра жоготтум. Ары-бери бут үзүлгөнчө чуркадым, айлананын баары майрам, чаң-тополоң, көлөкөлөр. «Атыңыз ким?» — деп кыйкырып чуркайм. Жооп берген киши жок.

Мен аны майрамда таптым. Майрамда жоготтум… Майрамдарга барбагылачы эй! Ал жерде адамдар бири-бирин табышат да, кайра жоготушат. Жолугушат да, кайра таба алышпайт. Эми мен аны издеп жүрөм! Бирок аты ким – алигиче билбейм! Мен аны жөн гана: эй! эй! эй! — деп чакырам. Издеп жүрөм аны! Баардык жерден издей берем! Издегеним менен же бир тапсамчы аны.

Орус-француз тилинен ChatGPT көмөгү менен кыргызчалаган О`Шакир

Эгер «РухЭш» сайтынын ишмердиги токтоп калбашын кааласаңыз, бизди колдоо үчүн төмөнкү банктык эсебибизге өз каалооңузга жараша акча которо аласыз... Мбанк + 996 558 08 08 60 жана Оптимабанк-4169585341612561.