О`Шакир: Эсили кайран, Элмирбек (1-бөлүк)

Асыл жан, бала, ата-эне,
Аба, жер, от, таш, баарысы –
Адамзат үчүн Теңирдин
Аманат берген карызы.
Элмирбек ИМАНАЛИЕВ

Сага топурак салуу кимдин оюна келиптир, акынзаадам! Кабырыңдын оозунда жарданган эл көзүнөн жаш шорголоп, жаш каканактап турду. Элди термелтип кеттиң бир! Улуу өнөрпоздун жасат-турпатын акыркы сапарга узатуу оңой эместигин ушул жолкуда көрдүм. Өмүрүмдө эл жакшыларына топурап барып топурак салган көпчүлүктү далай көргөмүн; үйүнөн жаназасы окулуп бүтүп, маркумдун сөөгү боз үйдөн узай берерде ботодой боздогон аялдардын эчкирген ыйлары, зар-муңу жаңырып коштойт. Арттагы боздогондордун үнү үзүлөт бир убакта... Бул көбүнө дайын. А бул жолу башкача болду...

Элмирбектин өзү тургай, Элмирбектин көзүн көрүп, жакындан аралашып жүргөндөр да жолдон карпа-күрп кезиксе, бирине бири өпкө кагып ыйлап, бирине-бири кайрат айтканы... Адатта, аялдар озондоп кала берет артта. Эркектер үңкүйүп, кайраттуу каада менен жер карап узап кетебиз. Маркумдун табытын жарданып көтөргөн эң жакындары гана бышактап баратканы болбосо, жалпы көпчүлүк сыртыбыздан азадар түр көрсөтүп гана күнүмдүктү кобурашканга өтөбүз.

*     *     *

А бу жолучу... Сенин жасатыңды узаткандар Ала-Арча көрүстөнүнө жеткенче эрибиз да, бегибиз да кайратыбызды унутуп койдук, асыл иним! Бышактап, күрсүнө өксүп бардык Ала-Арчага чейин. Өпкөбүз өпкөбүзгө тийбей өксөдүк сени жоктоп. Кабырыңдын көзүнө жеткендери – сага багыштаган уучундагы топуракты салып, чекелеп жылып барып эле кайра бышакташат. Көбүнүн көздөрү шишиген.

*     *     *

Бул көрүнүштү атайы сүрөттөп баяндаганымдын себеби: Элмирбектей эл жүрөгүнө кирип алган кыргыз урпагы болгонбу, болбогонбу деген кеп. Айтматовду акыркы сапарга узатууда да жамы журт жабыла барган мүрзөсүнө. Анан эле Табылды Эгембердиевге топурак салганы баргандардын аягы узун эле абыдан. О анда азыркыдай коронавирус коркунучун кайдан угалы. Эч кимдин жолун бөгөгөн карантин жок болучу. Бу жолу Элмирбектин өксүгөн күйөрмандары бүтүндөй өлкө боюнча карантин режимине карабай, тобокелге салгандары гана келе алды. Эл жүрөгүнөн түнөк таап алган инсанатты жоктогондор, өксөгөндөр төгөрөктүн төрт бурчунан азага батканын туйдук интернет айдыңынан...

Элибиз көрөңгөсү бөксөрө түшкөндөй каңырыгы түтөп турду.

Алыстагысы ойлайн байланышка чыгып өксүп ыйлап, Кыргызстанга келе албаганына ичинен кан өтүп жоктоду. «Менин атымдан Элмирбекке бир ууч топурак салып кой» деп аманатын айтканы болду. Эки күн бою Элмирбектин жүрөгү токтоп калганына ишенип-ишенбей телефон чалгандын баары ыйлады. Адатта амандык сурап чалгандар бу саам ооз ачканда эле озондоп ыйлап, суук кабар укканын айтып өксүйт.

Муун-жүнүңдү зыркыратып телефондун аркы учунан жоктойт. Жердин түбүнөн. Телефонду мыжыгып ыйлап, бери жактагы мен жооп айталбайм бышактап. «Ооба, айрылып калдык» дегенге гана жарайм... Телефондун аркы учундагы боордошум да, берки учундагы мен да өзүмдү кармана албай булкулдайбыз. Өмүрүмдө бирөөнү ушинетип жоктоп, ушинетип өксөгөн эмес экем эстесем...  

Кезинде орустун улуу жазуучусу Лев Толстойду акыркы сапарга узатуу зыйнатына чогулган эл Россия тарыхында дегеле болуп көрбөптүр. “Вечную память” – жоктоо ырын созуп, бейитине чейинки жолду гүлгө бөлөп салган Толстойду сүйгөн калдайган калктын карааны расмий бийликтин оозунан келмесин учурат, консервативдүү коом мүчөлөрү менен диний чөйрөнүн өкүлдөрүнө улуу жазуучуга болгон мындай улуттук урмат – турмуштагы жок жосундай өөн көрүнгөнү менен тарыхта калган эмеспи.

Элмирбекти одүйнөгө узатууга түмөндөп каптап келер элди да бүтүндөй дүйнө жүзүнө жайылган карантин режими гана токтотуп калгандай болду. Болбосо орус эли улуу жазуучу Лев Толстойдун талантына таазим эткендей эле Элмирбектин күйөрмандары деле Ала-Арча көрүстөнүнө чейинки анын жолуна гүл төшөп узатып бармакпы дедим өзүмчө...

*     *     *

Элмирбек бир тууган инимдей жакын эле. Мен аны 14-15 жашынан бери тааныйт элем. Чүй проспектисиндеги артисттер жашаган айтылуу 119-жатаканада жашаар элек экөөбүз. Кирген-чыккан эшигибиз бир.

Чырымтал түгү түшөлек кезинен эле оозго алына баштаган бала болчу. Бирөөлөр айтчу: «Эне сүтү оозунан кетелек бала дейин десең, акыл айтса абышкадан ашып түшөт». Бирөөлөр айтчу: «Бөксөсүнө эт, сүйрүсүнө сүт тололек бул бала эмитен алчы таасын жеп, өз курагынан эрте жашап салгансып эс-акылдуу». Айтор, өнөр адамдары жашачу шаарыбыздын күн чыгыш тарабындагы сай боюндагы жатаканадан бир бөлмө алып жашап жүргөн тестиер бала жөнүндө имиш-имиштер көп айтылар эле. «Түфү-түфү» көз тийбесин дечүмүн ага. Кийин баралына жеткенде «Төгөрөгү төп талант» аттуу Элмирбектин бейнесин жазганым бар («Агым» гезити, 01.02.2005-жыл).

Ал экөөбүздүн чыгармачылык алакабыз да эрте башталды. Ымалабыз келишип, ыр артынан куудук. Эрте жашынан сөз улаган, ой кынаган өнөрпоз болуп чыга келди тез эле. Канаты эрте жетилип, калбаат мүнөз күттү. Баалуулукту бала күнүнөн таанып, ак-караны ажыратты. Дүйнө таанымды китептен издеди. Китепке ынак тестиер бала ичимди ошондо эле жылыткан. Анан калса табиятынан куйма кулак экен, дээринде бар экен. Эрте жетилгени да ошол.

Далай китепти алышып-беришип окудук. Сыр бөлүшкөн, дүйнөбүздү бөлүшкөн ага-ини болуп алдык. Тыйын санаткан 90-жылдардагы чалкеш заманга чогуу кейидик. Жокчулукту ал да көрдү, мен да көрдүм. Ал да темселеди, мен да темселедим. Көчө шыпырып оокат кылып жүрдүм, анын иш таппай жүргөн күндөрү болду. Ошондо да улуу өнөрдү кыйбады. Болбосо баралына жете элек боз уланды турмуштун удургуган шамалы башка жакка айдап деле кетет эле да. Азгырыктуу жаштык дегениң кимди гана тетири жолго салбаган...

Ошондо таң калганым: 14-15 жаштагы боз улан болсо да өнөр жаатынан чекеси жылыган тыйын-тыпырга жетпесе да майтарылбады. Андан улуу курактагы артисттер турмуш сыноосун көтөрө албай майышканын көрдүм, базар беттеп оокат издеди далайы. Жаагына түк бүтө элек боз улан болсо да Элмирбек өнөр өстөнүнөн издеди өзүн. Оор салмактуу обондорун ошондо эле жаратып, бирок эл алдына ат тезегин кургатпай чыга берүүгө озунбады.

Дайыма чыгармачылык тизгинин катуу тартып жүрдү. Анын “Мунарым”, “Жалгыздыкта коштошуу”, “Боздотпочу”, “Ак секет”, “Булбулум” аттуу элге кеңири белгилүү обондору анын 15–16–17 жаш курагында эле жаратылган чыгармалары. Бирок бул ырларын ал элге кеч алып чыкты, болбосо 90-жылдардан тартып эле Элмирбектин сахнадагы жылдызы эрте жанмак.

Экөөбүз 1997-жылы “Санжыра” аттуу ашыктык ырын жараттык. Сөзү меники эле. Уккан сайын көңүлүм эргийт. Мукамдуу сонун ыр болчу. Бир күнү эле Элмирбек чыкты, “бул ырымдын бир аз жери Ырысбай Абдыкадыровдун обондоруна окшошконсуп калыптыр”. “Бир аз жери окшошуп калса эмне болуптур. Улуу обончунун артынан чыккандын канчасы Ырысбайды туурап эле келбедиби” дегениме көнбөдү. Ал ырыбыз ошол бойдон ырдалып чыкпады. Мына ушундан улам Элмирбек бир гана өз жолун издеген өнөрпоз экенин туюнсак болор. Керек болсо улуу талант Ырысбайды да туурагысы келбеди. Эч кимге окшобой турган чыгармачыл чыйырын издеп келди.

*     *     *

Асыл иним, Элмирбек! Сага бир ууч топурак салуу мага абыдан оор болду. Уучума толо топуракты мыжыгып, ичимден күбүрөндүм: “Жүрөгүңдү элиңе-жериңе арначу элең. Мекендин бир ууч топурагына жетпей бөлөк эл, бөтөн жерде жүргөн боордошторуңдун көзүнөн учкан ушул алтын топурак буюрганына да шүгүр. Сен экөөбүздүн муундагы канчалаган кыргыз урпагына мекенибиздин топурагы буюрбай, канчасы ата-бабабыздын буту баспаган жерде сөөгү калып кеткен жок! Сенин ырыңда да, муңуңда эл-жер эле ар дайым! Алтын жаак асыл иним, кыргыздын кыртышын сүйгөн жан сендей болсун. Кыргыздын топурагынан гана сендей уул жаралмагы бар. Сенин манасчылыгың, дастанчылыгың, акындыгың, обончулугуңдун баары-баары мекениңдин топурагына жуурулгандай эмеспи-ов!

Сени жоктоп Прагадан түн ортосунда боздоп ыйлаган Али Токтакунов үчүн да бир ууч топурак узаттым кабырыңа. Ошол бир ууч топуракты жер түбүнөн жетип келе албаган мекендештерибиздин аманаты деп бил! Кош, асылзаада акыным!” деп каканактап жашка толгон көзүмдү элден жашырып, четке чыга бердим.

(Уландысы бар)

Окшош материалдар

Комментарийлер (18)

  • - Базарбубу Егембердиева

    Олжеке азаматсын жалпы кыргыз Эл ичибиз сыздап отуруп калдык

  • - Эгембердиева Аида

    Аттиң ай арман

  • - Алибай Тойтуков

    Билет элем таланттуу акын экенин,бирок мынчалык кадырлуу,мынчалык эл сүймөнчүгүнө айланганын билбептирмин! Ошолорду билдирүү үчүн сөзсүз эле болуш керек беле? Сен тирүүңдө билсем,көп ырларыңды жандуу, жаныңда укмак экенмин! Эми сен өлгөндөн кийин, ырларыңды кайра кайра угуп өксүп отурам.

  • - Amirbek Azam uulu

    Сөөк сыздап, боор эзилип жазылган мыкты эскерүү!!! Элмирбек жылдыздай жылт этип өтүп кеткени менен маданият айдыңда ар бир кыргыз үчүн Чолпон жылдыздай жанган тура!? "Ырымдын бир аз жери Ы.Абдыкадровдун обондоруна окшошконсуп калыптыр" деп, аны экинчи аткарбай койгонучу??? Ушуну менен эле Элмирбек унутулуп калбасын ылайым!!!

  • - Токтокан Чокоева.

    Элмирбек, уулум десем да жарашат. Сенин комузду бек кучактап, саламатсыздарбы деп күйүгүп чуркап, эки бетиң алмадай албырып, капкара көздөрүң нур чачып, мектепке чуркап киргениң дале көз алдымда. Барчындай шаңшыган назик, жетиле элек мукамдүү үнүң дале кулагымда. 1988- жыл. Ак Жар мектеби, болжолумда 4- класстын окуучусу элең... Кош бол бозум түлөк туйгунум. Өзүңө окшогон чындыктын ырын ырдап, сөзүн жазган досторуң аман болсун! Уулдарың атага тете эмес, атадан ашыкча жаралган адамдардан болуп жетилсин. Элиң бар, эч качан унутулбайсың!...

  • - Жаныгулов Нурдин

    Олжо жанында жургон сен эмес теледен коруп жургон биздин кабыргабыз кайышты бир ууч топурак сала албай ичибизден сыздап сызып туруп бердик

  • - Куйорман

    Оо Элмирбек агай ааай. Мына бугун 6- куну болсо да каза болгонунузду алгач уккандагы кайгыруум таркай элек. Тируулук менен алпурушуп алаксып кетип кайра эле сиздин бизди таштап кеткенинизди эстегенде журогумду мыжп кала беоип жатам. Ичимдин ачышканы басылбады ов. Биз ушунча болдук бала чака аялыныз кантти экег. Бейишинизди берсекен Аллахым.

  • - Бакты

    Мен да жогоруда Күйөрман айткандай кайгыруум таркай элек. Ошол үчүн жанында жүргөн досторунун эскерүүлөрүн издеп окуп, көрүп, Элмикемдин калтырып кеткен маектерин, ырларын, айтышын угуп келем. Олжобай байке эң жакын досторунун бири экенин билчүмүн. Ошол себептен Олжобай байкенин эскерүүсүн абдан күткөн элем. Рахмат сизге, Олжобай байке! Кайгыңызды тең бөлүшөбүз.. Элмикем элинин жүрөгүндө жашап келет.<3

  • - Махабат

    Бутундой кыргыз эли ичибиз ачышып жатат.Айла жок

  • - Наки

    Жогоруда айтылгандарды коруп дагы бир оксуп алдым. Аттин, карантин болбосо кыргыз эли туп которуло барып топурак салмак. Элмирбек менен жакын тааныш болбосом да анын акындыгын, ар кыл тараптуу талантын баалап, айтышын укканда, ырларын укканда озунчо эле жыргап калчумун. Канча деген залкарлар отту, канча деген белгилуу инсандар отту. Жаткан жери жайлуу болсун деп кейип койчумун, анан кунумдук жумуштар менен унутулуп кала берчу. Элмирбек элин таштап кеткенден бери козумдон жаш кургай элек. Эсетеген сайын, же интернет бетин ачкан сайын жашыма тумчугуп, козумдон жаш чуубурат. Жаткан жери жайлуу болсун, кудайым бейиштин торун берсин. Элмирбек олгон жок, ал кылымдар жашайт.

  • - Мээрим

    Баарыбыздын ичибиз азыркыга чейин ачышыптурат кайра тирилип келип калчудай аттин арман

  • - Аида Аида

  • - Мээрим

    Олжобай аке, биз куткон эскеруу болуптур. Коптон бери буулуккан букту чыгарчу эскеруу ....

  • - Элгиза Шакитова

    Кыргызымдын Алп Акыны жаткан жериниз жайлуу топурагыныз торко болсун Сиз бул жалган дуйно менен кош айтышып кете бергенден бери коз жашым эч токтобой жатат Эстеген сайын журогум ооруп ичим ачышат Ажал улук экен Ажал кучтуу экен Сизди бизден алып тынды Сиздей акын эми жаралабы жокпу билбейм Сизди жоготуп алып Кыргыз эли кан жутуп отуруп калдык

  • - Алымбек Чыйбылов

    Олжоке сабыр кылын... Кайрат кылын... Элмике менен Заке жаш кетти... Ээрчишип кете беришти... Кош достор эле...кош таланттар эле "Карантинде аран отурган элинди, Карантунго салып кете бердинби... Кайран талант...кайран акын... Кагыдайын Кыргыз элим, Кайдан табабыз эми Элмирди..."

  • - Эркайым Юсупова

    Жанында болбосом да Жан дуйном сыздап турат!!Жакынын болбосом да кан жутуп ыйлап турам.Канча кун отсо дагы,Козумдон жаш тыйылбай,кайра эле жашып турам!!Айтканга оозум барбай,буулуп толкуп турам.Жараткандан жалынам бейиштен болсун орунун!!!

  • - Iuhkmas

    Hey, this is Eric and I ran across ruhesh.kg a few minutes ago. Looks great… but now what? By that I mean, when someone like me finds your website – either through Search or just bouncing around – what happens next? Do you get a lot of leads from your site, or at least enough to make you happy? Honestly, most business websites fall a bit short when it comes to generating paying customers. Studies show that 70% of a site’s visitors disappear and are gone forever after just a moment. Here’s an idea… How about making it really EASY for every visitor who shows up to get a personal phone call you as soon as they hit your site… You can – Talk With Web Visitor is a software widget that’s works on your site, ready to capture any visitor’s Name, Email address and Phone Number. It signals you the moment they let you know they’re interested – so that you can talk to that lead while they’re literally looking over your site. CLICK HERE http://www.talkwithwebvisitor.com to try out a Live Demo with Talk With Web Visitor now to see exactly how it works. You’ll be amazed - the difference between contacting someone within 5 minutes versus a half-hour or more later could increase your results 100-fold. It gets even better… once you’ve captured their phone number, with our new SMS Text With Lead feature, you can automatically start a text (SMS) conversation. That way, even if you don’t close a deal right away, you can follow up with text messages for new offers, content links, even just “how you doing?” notes to build a relationship. Pretty sweet – AND effective. CLICK HERE http://www.talkwithwebvisitor.com to discover what Talk With Web Visitor can do for your business. You could be converting up to 100X more leads today! Eric PS: Talk With Web Visitor offers a FREE 14 days trial – and it even includes International Long Distance Calling. You have customers waiting to talk with you right now… don’t keep them waiting. CLICK HERE http://www.talkwithwebvisitor.com to try Talk With Web Visitor now. If you'd like to unsubscribe click here http://talkwithwebvisitor.com/unsubscribe.aspx?d=ruhesh.kg

  • - Scl n Cn a

    Hey, my name’s Eric and for just a second, imagine this… - Someone does a search and winds up at ruhesh.kg. - They hang out for a minute to check it out. “I’m interested… but… maybe…” - And then they hit the back button and check out the other search results instead. - Bottom line – you got an eyeball, but nothing else to show for it. - There they go. This isn’t really your fault – it happens a LOT – studies show 7 out of 10 visitors to any site disappear without leaving a trace. But you CAN fix that. Talk With Web Visitor is a software widget that’s works on your site, ready to capture any visitor’s Name, Email address and Phone Number. It lets you know right then and there – enabling you to call that lead while they’re literally looking over your site. CLICK HERE http://www.talkwithwebvisitor.com to try out a Live Demo with Talk With Web Visitor now to see exactly how it works. Time is money when it comes to connecting with leads – the difference between contacting someone within 5 minutes versus 30 minutes later can be huge – like 100 times better! Plus, now that you have their phone number, with our new SMS Text With Lead feature you can automatically start a text (SMS) conversation… so even if you don’t close a deal then, you can follow up with text messages for new offers, content links, even just “how you doing?” notes to build a relationship. Strong stuff. CLICK HERE http://www.talkwithwebvisitor.com to discover what Talk With Web Visitor can do for your business. You could be converting up to 100X more leads today! Eric PS: Talk With Web Visitor offers a FREE 14 days trial – and it even includes International Long Distance Calling. You have customers waiting to talk with you right now… don’t keep them waiting. CLICK HERE http://www.talkwithwebvisitor.com to try Talk With Web Visitor now. If you'd like to unsubscribe click here http://talkwithwebvisitor.com/unsubscribe.aspx?d=ruhesh.kg

Комментарий калтырыңыз