Итало Кальвино (1923–1985) — италиялык жазуучу, ойчул, XX кылымдагы дүйнөлүк адабиятта форманы жаңылаган негизги фигуралардын бири. Ал неореализмден баштап, постмодернисттик интеллектуалдык прозага чейин жеткен сейрек жолду басып өткөн.

Кальвино — жөн гана окуяны баяндаган жазуучу эмес. Ал ой жүгүртүүнүн формасын өзгөрткөн, текстти архитектуралык түзүлүш катары көргөн, адабиятты акыл менен элестин кесилишине алып келген жазуучу.

Анын “Көрүнбөс шаарлар” чыгармасы (1972) дүйнөлүк адабиятта өзүнчө бир бийик чек саналат. Бул китеп роман да эмес, философиялык трактат да эмес, поэзия да эмес, бирок баары биригип кеткен ой мейкиндиги.

Кальвино үчүн шаар — бул дубалдар эмес, эстутум, тилек, коркуу жана ойдун формасы. Эмесе биз анын ойдун архитектурасы жөнүндө маегин сунуштайбыз.

— Мырза Кальвино, “Көрүнбөс шаарлар” — салттуу романга такыр окшобойт. Сиз сюжеттен атайылап баш тарткансызбы?

— Мен сюжеттен качканым жок, бир эле сюжетке камалып калуудан качтым. Жашоо түз сызык эмес. Биз ойлоо, эстөө, кыялданууну үзгүлтүк менен баштан кечиребиз. Демек, текст да ошондой болууга тийиш.

— Сиз сүрөттөгөн шаарлар чыныгыбы же ойдон чыгарылганбы?

— Ар бир шаар — чыныгы. Бирок картада жок, алар адамдын эсинде, коркунучунда, үмүтүндө гана жашайт. Шаар — бул адамдын өзүнө курган ички мейкиндиги.

— Китепте Марко Поло менен Кублай хан сүйлөшөт эмеспи. Бул диалог эмнени билдирет?

— Бул эки адам эмес, элес менен бийликтин, поэзия менен башкаруунун, суроо менен жооптун сүйлөшүүсү. Кублай хан дүйнөнү көзөмөлдөөгө умтулса, Марко Поло дүйнөнү түшүндүрүүгө умтулат.

Адабият – дүйнөнү түшүндүрүп бербейт. Ал дүйнөнү көрүүнүн жаңы ыкмасын сунуштайт. Эгер окурман китептен кийин дүйнөнү мурдагыдан башкача өңүттөн көрө алса, демек адабият өз ишин аткарды дей бер.

— “Көрүнбөс шаарлар” абдан интеллектуалдуу текст. Ал окурманды алыстатып жибербейби?

— Тескерисинче. Интеллект — бул муздактык эмес, ал — тактык. Мен окурманды ыйлаткым келген эмес, ойготкум келди.

— Сиз көп айткан “жеңилдик” (lightness) деген түшүнүк эмнени билдирет?

— Оор теманы жеңил формада көтөрүү. Дүйнө ансыз да оор. Адабият аны дагы оорлотпошу керек. Жеңилдик — жеңилдикке качыруу эмес, тескерисинче, бийиктикке умтулуу.

— XXI кылымда адабиятка кандай коркунуч бар деп ойлойсуз?

— Маалыматтын ашыкча көптүгү. Ой жүгүртүүгө убакыт калбай баратканы. Ошондуктан келечектеги адабият кыска, так, терең болууга тийиш. Адабият — бул окуя эмес, ойдун курулушу.

Жаратма Интеллектин (ChatGPT) жардамы менен даярдалды

Эгер «РухЭш» сайтынын ишмердиги токтоп калбашын кааласаңыз, бизди колдоо үчүн төмөнкү банктык эсебибизге өз каалооңузга жараша акча которо аласыз... Мбанк + 996 558 08 08 60 жана Оптимабанк-4169585341612561.