XX кылымдын кризистерин көргөн, бирок руханий сергектигин жоготпогон жазуучунун маеги менен тааныштырабыз.

Дорис Лессинг (1919–2013) — Улуу Британиянын эң ири жазуучуларынын бири, 2007-жылы Нобель сыйлыгынын лауреаты болгон. Ал Персияда (азыркы Иранда) туулуп, балалыгы Африкада — Родезияда (азыркы Зимбабве) өткөн. Бул географиялык жана маданий көп катмардуулук анын чыгармачылыгына терең сиңген.

Лессингди бир гана багытка сыйдыруу мүмкүн эмес: ал реалист, феминист, социалдык сынчы, ошол эле учурда руханий изденүүчү. Анын атактуу “Алтын дептер” романы XX кылымдагы аң-сезим кризисинин көркөм диагнозу катары кабыл алынат. Бирок Лессинг өзү дайыма “Мен идеология эмес, адамды жаздым” деп эскертип келген.

— Чыгармаларыңызда адамдын аң-сезими башкы тема болуп келет. Аң-сезим деген эмне өзү?

– Аң-сезим — бул билимдин жыйындысы эмес. Бул — кайрат. Өзүңө суроо берүүдөн коркпо дегендик. Коом бизге даяр ойлорду сунат: кандай ойлонуу керек, эмнеге ишенүү керек, ким болуу керек. Ал эми аң-сезим — ошол даяр формулаларды жута бербестен, ичиңден сиңирүү же баш тартуу. Мен аң-сезимди тынч абал деп эсептебейм. Ал дайыма тынчсыз. Дайыма күмөн санайт. Бирок дал ошол эс-акылдуу күмөн саноо гана адамдын тирүүлүгү.

— XX кылымды сиз “кыйраган үмүттөрдүн кылымы” деп атагансыз. Эмне үчүн?

– Анткени бул кылым чоң идеяларга ишенди: прогресс, революция, акыл-эс, илим — баары адамды куткарат деп ойлодук. Бирок биз идеяларга ашык болуп, адамды унутуп койдук. Натыйжада, согуштар, концлагерлер, руханий боштук күчөдү.

Мен XX кылымдын трагедиясын мындайча түшүндүрөр элем: адамзат өзүнүн ички дүйнөсүнөн ылдам өнүгүп кеткен цивилизацияны жаратып алды.

— Сиздин чыгармаларыңызда руханий изденүү өзгөчө орунда. Бул динге кайрылуу эмеспи?

– Жок. Мен динди эмес, ойгонуу процессин изилдедим. Руханий изденүү — бул асманды карап жооп күтүү эмес, өз ичиңдеги караңгылыкты көрүүгө макул болуу.

Көп адамдар руханий темадан коркушат, анткени ал ыңгайсыз суроолорду берет: Мен киммин? Эмнеден качып жүрөм? Эмнеге көз жуумду мамиле кылам?

— Сизди аялзат тагдыры тууралуу феминизмдин символу катары да кабыл алышат. Сиз муну кантип кабыл аласыз?

– Мен символ болууну каалаган эмесмин, болгону чындыкты айттым. Аялдардын көйгөйү эркектерде эмес. Көйгөй — ой жүгүртүүнүн тардыгында. Аял да, эркек да бирдей эле коомдук калптардын туткуну. Эгер мен аялдар тууралуу жазсам, бул адам жөнүндө жазуунун бир формасы.

— Сиздин маектерде үмүт бар, бирок ал жеңил үмүт эмес. Адамзатты эмне сактап калат деп ойлойсуз?

– Бизди куткарган идея болбойт. Бизди сергек аң-сезим гана сактап калат: өзүңдү алдабоо, топтук акылсыздыкка кошулбоо, “баары ушинтип ойлойт” деген сөздөн сак болуу.

Адамзатты сактап калчу нерсе — ар бир адамдын жеке ой жүгүртүү эрдиги.

— Бүгүнкү окурманга эмне айтар элеңиз?

– Өзүңдү “мен даярмын” деп ойлобо. Аң-сезим — бүткөн процесс эмес. Оку. Күмөн саноодон коркпо. Өз акылыңды башка бирөөгө ижарага бербе. Анткени адам ой жүгүртүүнү токтоткону – биротоло жеңдиргени.

Жаратма Интеллектин (ChatGPT) жардамы менен даярдалды

Эгер «РухЭш» сайтынын ишмердиги токтоп калбашын кааласаңыз, бизди колдоо үчүн төмөнкү банктык эсебибизге өз каалооңузга жараша акча которо аласыз... Мбанк + 996 558 08 08 60 жана Оптимабанк-4169585341612561.