Оскар Уайльддын атактуу чыгармаларынын бири – «Түрмөдөгү моюндоо» («Тюремная исповедь»). Бул кадимки көркөм чыгарма болбогону менен, негизинен ал рухий күндөлүк, өзүнө өзү кылган сот, азап аркылуу жетилген акылдын монологу десек болот.

Бози менен болгон мамиленин трагедиясы

Түрмөдө отуруп, Уайльд биринчи кезекте өз жашоосун талдайт. Ал кат түрүндө мурдагы жакын адамы Лорд Альфред Дугласка (Бози) кайрылат.

Бул бөлүктө ал муну түшүндүрөт: Бози менен болгон достук рухий жактан каражолтой мамилеге айланат. Ал мамиле чыргоолукка, өзүмчүлдүккө, текеберликке айланат. Уайльд өз талантын жана убактысын ыракат, оюн-зоок, даңк үчүн текке кетиргенине кейийт.

Адамдын руханий кыйроосу көбүнчө тышкы душмандан эмес, ички алсыздыктан башталарын чагылдырат. Албетте, бул эмгегинде Уайльд өзүн актабайт, тескерисинче, өз жоопкерчилигин моюнга алат.

Даңк менен ыракаттын жалгандыгы

Түрмөгө чейин Оскар Уайльд Лондондо аттын кашкасындай таанылган ысымга айланат: атактуу жазуучу, коомдун жылдызы, тамашага бай интеллектуал. Бирок ал түрмөдө жатып мындай жыйынтыкка келет: ыракатка негизделген жашоо — руханий боштукка алып барууга чоң себеп.

Аны ал мындайча түшүндүрөт: даңк — убактылуу, коомдун мактоосу — чындыкка коошпойт, эстетикалык жашоо (сулуулукка гана сыйынуу) — жетишсиз.

Түрмөгө кабылган Уайльд өзүнүн мурдагы философиясынан баш тартат. Мурда ал “Жашоонун максаты — сулуулук жана ыракат” деп эсептесе, эми ал жашоонун эң чоң мугалими азап экенин баамдайт.

Азаптын философиясы

Бул чыгарманын дүйнөлүк адабияттагы салмагын арттырган накыл — азап жөнүндөгү ой жүгүртүүлөрү. Уайльд акыры мындай ачылышка келет: Азап – адамды чындыкка жакындатат, текеберликти талкалайт, адамды өзү менен бетме-бет калтырат. Муну аңдаган улуу талант азаптын маңызын мындай дейт: «Азап — жашоонун эң ыйык сырларынын бири».

Түрмөдө ал жалгыз калат, атак-даңкы, достору, эркиндигинен ажырайт. Ал ошондо гана өзүнүн чыныгы жүзүн көрө баштайт.

Христостун образын кайра түшүнүү

Китептеги бул бөлүк өтө кызык. Уайльд Христосту диндин догмасы аркылуу эмес, сүрөтчү катары түшүндүрөт. Ал үчүн Христос – эң улуу индивидуалист, кеменгер артист, сүйүү аркылуу дүйнөнү өзгөрткөн адам.

Уайльд Христосту мындайча сүрөттөйт: Христос — трагедияны сулуулукка айландырган рух. Бул жерде ал азапты рухий искусство катары көрө баштайт.

Өзүн кечирүү жана кайра жаралуу

Чыгарманын акыркы бөлүгүндө Уайльд таарынычтан бошонууга аракет кылат да, мындай чечимге келет: Бозиге болгон жек көрүү — аны дагы да кул кылат. А кечирим — эркиндикке жол ачат. Ошондуктан ал: өткөндү кабыл алат да, азапты тагдыр катары кабылдап, жаңы жашоону руханий өсүштөн баштоону каалайт. Бул анын ички кайра жаралуусуна дем-шык берет.

Чыгарманын негизги маңызы – атак-даңктан руханий ойгонууга чейинки сапар. Уайльддын түшүнүгү боюнча адамдын чоң сабактары: Ыракат адамды өстүрбөйт. Азап гана адамды ойготот. Чыныгы искусство — жүрөктүн чындыгы. Кечирим — руханий эркиндик.

Эң башкысы, бул чыгарма — текебер генийдин азап аркылуу рухий акылманга айланышынын баяны.

Жаратма Интеллектин (ChatGPT) жардамы менен даярдаган Олжобай Шакир

Эгер «РухЭш» сайтынын ишмердиги токтоп калбашын кааласаңыз, бизди колдоо үчүн төмөнкү банктык эсебибизге өз каалооңузга жараша акча которо аласыз... Мбанк + 996 558 08 08 60 жана Оптимабанк-4169585341612561.