Адамзат тарыхындагы эң улуу жетишкендиктердин бири — коопсуз коом куруу аракети. Анткени коопсуздук болбогон жерде эркиндик да, адилеттик да, өнүгүү да толук кандуу жашай албайт. Элдин өмүрү, мүлкү жана укугу корголгон жерде гана билим гүлдөйт, чыгармачылык өнүгөт, экономика өсөт, адам өз келечегине ишеним менен карай алат.

Көпчүлүк учурда коопсуздук деген түшүнүк полиция, армия же чегаранын бекемдиги менен гана байланыштырылат. Чынында коопсуз коом андан алда канча кеңири мааниге ээ. Коопсуздук — бул мыйзам үстөмдүгү, жарандардын укуктарынын корголушу, мамлекеттик институттардын жоопкерчилиги, сөз эркиндиги, адилет сот жана коомдук ишеним.

Демократиялык мамлекеттердин тажрыйбасы көрсөткөндөй, коомдун коопсуздугу күч колдонуу аркылуу эмес, мыйзамга болгон ишеним аркылуу бекемделет. Мисалы, Түндүк Европадагы Финляндия, Норвегия жана Дания сыяктуу өлкөлөр дүйнөдөгү эң коопсуз мамлекеттердин катарына кирет. Бул өлкөлөрдө кылмыштуулуктун деңгээли салыштырмалуу төмөн, жарандардын мамлекеттик мекемелерге болгон ишеними жогору. Мунун сыры — бийлик менен элдин ортосундагы жоопкерчиликке, ачыктыкка жана мыйзамдын тең иштешине негизделген коомдук келишимде.

Коопсуз коомдун дагы бир белгиси — адамдын кадыр-баркынын жогору бааланышы. Эгер жаран өз оюн эркин билдире албаса, соттон адилет чечим ала албаса же мамлекеттик кызматкердин мыйзамсыз аракетинен коргоно албаса, анда мындай коомду толук коопсуз дешке болбойт. Коопсуздук адамдын физикалык амандыгы менен гана эмес, анын ар-намысы, укугу жана эркиндиги корголушу менен өлчөнөт.

Канада, Жаңы Зеландия жана Швейцария сыяктуу мамлекеттерде жарандардын мамлекетке болгон ишеними жогору. Себеби мамлекеттик институттар элге кызмат кылууга милдеттүү экенин түшүнүшөт. Ал жактарда мыйзамдар адамдарды коркутуу үчүн эмес, алардын укуктарын коргоо үчүн иштейт. Натыйжада, коомдо өз ара урматтоо күчөп, социалдык чыңалуу азаят.

Коопсуз коомдун пайдубалы үй-бүлөдөн жана билим берүү системасынан башталат. Балдар кичинесинен мыйзамды урматтоого, башкалардын укугун сыйлоого, жоопкерчилик алууга үйрөнгөндө гана келечекте туруктуу мамлекет курулат. Демократиялык өлкөлөрдө жарандык билим берүүгө өзгөчө көңүл бурулушунун себеби да ушунда. Коомдун ар бир мүчөсү өз укугун гана эмес, өз милдетин да түшүнгөндө мыйзам үстөмдүк кылган чөйрө жаралат.

Тарых дагы бир чындыкты далилдеди: коркууга негизделген мамлекеттер убактылуу тартип орноткону менен, узак мөөнөттүү туруктуулукту камсыздай албайт. Ал эми мыйзамга, адилеттикке жана коомдук ишенимге таянган мамлекеттер кылымдар бою бекем өнүгүп келет. Анткени адамдар өздөрүн мамлекеттин кулу эмес, анын тең укуктуу жараны катары сезишет.

Коопсуз коом — бул бийлик элден коркпогон, эл бийликтен коркпогон коом. Мыйзам бардык адам үчүн бирдей иштеген, ар бир жаран өз укугуна жана келечегине ишенген коом. Мындай чөйрөдө адамдар күчүн коргонууга эмес, жаратууга жумшайт. Илим өнүгөт, маданият байыйт, экономика чыңдалат.

Бүгүнкү дүйнөдө мамлекеттердин байлыгы жаратылыш ресурстары менен эмес, коомдук ишенимдин деңгээли менен көбүрөк өлчөнөт. Коопсуздук — бул жөн гана тартип эмес. Ал эркиндиктин кепилдиги, өнүгүүнүн шарты жана адамдык бакубат жашоонун негизи.

Ошондуктан коопсуз коом куруу — өкмөттөрдүн гана эмес, ар бир жарандын милдети. Ар бир мыйзамды урматтаган аракет, ар бир адилет чечим, ар бир жоопкерчиликтүү кадам коомдук коопсуздукту бекемдейт. Анткени күчтүү мамлекет күчтүү куралдан эмес, бири-бирине ишенген эркин жана жоопкер жарандардан башталат.

Германия-Кыргызстан

Эгер «РухЭш» сайтынын ишмердиги токтоп калбашын кааласаңыз, бизди колдоо үчүн төмөнкү банктык эсебибизге өз каалооңузга жараша акча которо аласыз... Мбанк + 996 558 08 08 60 жана Оптимабанк-4169585341612561.