Орозали Сайдилкан: Эркиндик – жүгөнү жок ат эмес

  • 29.12.2024
  • 1194

Адам башына иш түшкөндө жакшылык кылуу колуңан келбесе, жок дегенде жаман сөз айтып, табалагандан алыс бол. Ал сенин нарктуулугуң, улуулугуң.

*     *     *

Мугалимдин кимдиги сабактын натыйжасында ачылат, педагогдун кимдиги баланын жан дүйнөсүн агартып, жүрөгүнөн түнөк таап, акыл-эсин бийлеп, жакшы болууга, өнүгүүгө умтулуусун жаратканда ачылат.

*     *     *

Жетимиштен ашкандан кийин жакшы сөздү, жакшы мамилени, жакшылыкты гана самап, жакшы адамдардын сөзүнө чаңкайт экенсиң.

*     *     *

Мугалимдердин боорукерлиги окуучулардын көптөгөн адашууларына бөгөт коёт. Тайманбастыкка, оюнан кайтпастыкка дем, шык берет.

*     *     *

Баланын өзүнө болгон ишеними – ийгиликтин кыймылдаткыч күчү.

*     *     *

Бала өзүн-өзү таануусу, өз мүмкүнчүлүктөрүн: жөндөм, шык жана талантын ишке ашырууга берилүүсү, өзүн ачуусу – мугалимдин ийгилиги.

*     *     *

Мугалимдердин мактанары, сыймыктанары, даңктанары да – окуучусунун толук кандуу инсан болуп жетилиши.

*     *     *

Биз, педагогдор жана ата-энелер баланы коркуудан жана ишенбөөчүлүктөн эркин болууга үйрөтүүбүз зарыл. Дайыма айланасындагы адамдардан коркуп, ишенбей жамандык издеп жашоо – бул чоң трагедия.

*     *     *

Билим берүүнү жаңылоонун өзөгүндө мугалимге жана окуучуга гумандуу мамиле туруусу зарыл. Биз мугалимди да, окуучуну да сүйбөсөк, түшүнбөсөк, аларга ишенбесек, эркиндик бербесек, колдобосок, шыктандырбасак, тынымсыз өнүгүүсүнө шарт түзбөсөк, ар кандай ашыкча жүктөн, мажбурлоодон арылтпасак, ишине адилеттүү баа бербесек, келечектеги түпкү идеясын жана максатын так аныктап, ага көңүлүн бура албасак, билим берүүнү жаңылай албайбыз.

*     *     *

Билим берүүнүн башкы максаты – руху, акыл-эси, сезими, денеси күчтүү, акылман, адамгерчиликтүү, адептүү, эмгекчил, билимдүү, чыгармачыл, толук кандуу адамды жетилтүү.

*     *     *

Татыктуу тарбияга, терең билимге ээ болгон жана ар тараптан өнүккөн инсан – бул төрт тарабы төп келген инсан. Буларды бири-биринен ажыратып болбойт.

*     *     *

Баланы бардык нерсени (сөз, сезим, дене, акыл жана рух күчүн) өз орду менен пайдаланууга көнүктүрүү – ата-эненин жана мугалимдин парзы.

*     *     *

Эмоцияны, сезимди акыл менен башкара билүүдөгү сабырдуулук – ийгиликтүү мугалимдин негизги сапаттарынын бири.

*     *     *

Мугалим үчүн окуучулардын мээриминен, сүйүүсүнөн, ыраазылыгынан артык бакыт да, дөөлөт да жок.

*     *     *

Нарктуу адамды калыптандыруу баланын жүрөгүн наристе чагынан жакшы сезимдер (боорукердик, мээримдүүлүк, аёо, сүйүү ж.б.) менен нурлантуудан башталат.

*     *     *

Балдарды сабакка кызыктыруу – дың жерди өздөштүргөнгө тете.

*     *     *

Мугалим баланын талантын, шыгын, жөндөмүн, мүмкүнчүлүгүн, "менин" ачуунун жолун билбесе, ийгилик жарата албайт.

*     *     *

Адам мээсинин потенциалдуу мүмкүнчүлүктөрүн эң аз пайдаланган элдин катарына кыргызстандыктар да кирет экен. Урматтуу мугалимдер! Билимден артта калуубуздун бир себеби ушул болбосун!

*     *     *

Мектептеги жалпы мугалимдердин жан дүйнө байлыгы жеке мугалимдин руханий өсүшүнө таасир этет.

*     *     *

Кайсы өлкөдө гумандуулук, акыйкаттык, адилеттүүлүк, мыйзамдуулук үстөмдүк кылса, ошол өлкө бейпил, ырааттуу өнүгүү жолунда болот.

*     *     *

Өспөс эл – өзүнө өзү кас. Душманды дос, досту кас кылат. Жаманды көтөрүп, жакшыны пас кылат.

*     *     *

Мыкты мугалим баланын жетишпестигинин себебин өзүнөн издейт.

*     *     *

Көп кырдуу пикирге чыдамкай болуу – демократиялык маданият. Ал эми ошол пикирлерден маанилүүсүн иргеп алуу – көсөмдүк.

*     *     *

Балага эркин ой жүгүртүүгө мүмкүнчүлүк берип, анын ички күчүнүн ачылышына шарт түзүү мугалимдин чоң ийгилиги.

*     *     *

Биз, мугалимдер, кандай болсок, баланын келечегине жол ошондой ачылат. Мугалимдин жан дүйнөсүнөн, рухунан, адебинен күчтүү балага таасир этүүчү күч жок.

*     *     *

Бардык эле иш-аракеттин бир гана баасы бар, ал – натыйжа.

*     *     *

Окуучуну өзүнө тарта албаган мээримсиз мугалимдин билими дың жерге урук таштагандай; мөмө, натыйжа бербейт. Анын сабагы – баласыз сабак.

*     *     *

Мугалим баланы сүйсө гана мөмөлүү даракка айланат, сүйүүнү сүйүү жараткандай; баланын сүйүүсүнө ээ болот.

*     *     *

Мугалимди окуучу сүйбөсө, бала анын талаптарына баш ийбейт. Баланын сүйүүсүнө ээ боло албаган мугалим – баласыз (окуучусуз) мугалим.

*     *     *

Мугалимге кайра жаралууга – өз алдынчалыкка, чыгармачылыкка, жаңыланууга, эркиндикке, рухий жана маданий бакубат жашоого, мүмкүнчүлүк түзүү керек.

*     *     *

Инсандын жүрөгүнөн сүйүү оту өчкөндө, инсан өздүк "менин" жоготот, ошондуктан балага гумандуу мамиле күн нурундай керек. Ал жүрөктөгү отту алоолонтуп күчөтөт.

*     *     *

Сөздүн кудурети чындык менен өлчөнөт. Ал сөз ээсинин абийир, ар-намыс көрсөткүчү.

*     *     *

Мугалимдин адамгерчиликтүү мамилеси – окуучунун гүлдөй жайнап ачылышынын соолгус булагы.

*     *     *

Балага байланыштуу маселеге көз боёмочулук, кайдыгерлик, курулай шаңдануучулук, жасалмалуулук, өзүн өзү көтөрө чалуу, мактанчаактык, үстүртөн мамиле жасоо болбойт.

*     *     *

Педагогикалык кызматташтык – өнүгүүнүн кыймылдаткыч күчү.

*     *     *

Сапаттуу таалим-тарбиянын таяныч чекити – окуучунун кызыгуусу, каалоосу жана жакшы болууга ынтызарлыгы.

*     *     *

Гуманизм – мамлекеттин негизги баалуулуктарынын бири болууга тийиш. Ал эми гуманизмдин эң улуу балуулугу – адамдын эркин, бактылуу жана коопсуз жашоосу.

*     *     *

Бактылуу карылык – жан дүйнөңдүн тынчтыгы, уул-кыздарыңдын дени сак, бакубат, куунак, ынтымак, бейпил, өз баалуулугун сезип жашоосу.

*     *     *

Баланы ар кандай мажбурлоо, кагып-силкүү, уруп-согуудан сактагыла! Бала эркин болгондо гана ички мүмкүнчүлүктөрү бажырайып ачылат.

*     *     *

Шок баланын жоругу мугалимди күлүүгө (күлкү – өмүрдүн мүлкү), тарбиясы оор бала мугалимди сабырдуу болууга, изденүүгө, ишенүүгө аргасыз кылат. Демек, экөө тең пайдалуу сапат.

*     *     *

Бала кең пейил, ишенчээк, боорукер, мээримдүү, дили таза, акылы тунук, жөндөмдүү болуп төрөлөт. Биз дал ошондой өстүрүүгө милдеттүүбүз.
(Гумандуу педагогикадан)

*     *     *

Билим берүүдөгү башкы катачылыгыбыз – баланын инсандыгын өнүктүрүүгө эмес, балдарга предметтик билим берүүгө артыкчылык берүүбүздө турат.

*     *     *

Тандоо бул – баалоонун натыйжасы. Баалоону ар бир адам өз деңгээлине жараша, тутунган баалуулуктарына ылайык жүргүзөт.

*     *     *

Гумандуу педагогика бар жерде гана балада сүйүү жашайт. Сүйүү менен тарбияланган бала гумандуу, мээримдүү болот.

*     *     *

Тил – жалпы маданияттуулугубузду, адеп-ахлагыбызды, адамгерчилигибизди чагылдырган күзгү.

*     *     *

Эркиндик – өнүгүүнүн, чыгармачылыктын, жаратмандыктын кыймылдаткыч күчү.

*     *     *

Бала – сырдуу дүйнө. Анын ачкычы бирөө гана, ал – баланы таануу. Баланы сүйө, ага ишене, аны түшүнө билмейинче, аны тааный албайбыз.

*     *     *

Эркиндик – жүгөнү жок ат эмес, аны уят, жоопкерчилик деген улуу баалуулуктар тизгиндеп турат.

*     *     *

Ооба, тарых, анын ичинен дин тарыхы да рухий гүлазык, бирок улуттук маданият, адеп сабактары андан да баалуу болуп жатпайбы. Маданият – адамды адам катары сактайт.

*     *     *

Байлык, бийлик жакшыны жоомарт, кичи пейил, боорукер, жөнөкөй, сыпайы, кайрымдуу кылса, жаманды – көптүрүп, карөзгөй, мыкаачы, мерез, таш боор жана залим кылат.

*     *     *

Жалган апыртма, ушактарга таянып, өз чындыгын башкаларга таңуулаган адам, жугуштуу ооруларды тараткан чымын-чиркейден жаман.

*     *     *

Жакырчылык, кырсык, өлүм, кокустук, бактысыздыктын себеби – жоопкерчиликсиздик. Ал мыйзам, тартип сакталбаган жерде балалап өсөт.

*     *     *

Сабак – баланын күн сайын өнүгүүсү, жаңы ойломго, мүнөзгө, ыкмаларга, сапатка, жөндөмгө жана көндүмгө ээ болуусу.

*     *     *

Сабак – бул утурумдук оюн-зоок эмес, сабак – ойлонуу, изденүү, изилдөө, анализдөө, далилдөө, колдонуу, чыгармачылык, жаратмандык ж.б. баланын ачылуусу.

*     *     *

Билим берүүнү өзгөртүүнүн өзөгүн улуттук, гумандуу жана демократиялык баалуулуктар, дөөлөттөр жана нарктар түзүүсү зарыл.

*     *     *

Мугалим сабакта гана өзүнүн жана баланын руханий байлыгын ачат, уктап жаткан сезимдерин ойготот, билбегенин билгизет, жасабаганын жасатат, чыгармачылыкка үйрөтөт.

*     *     *

Адамзат тарыхында жамандыкты кылычтын күчү да токтото алган эмес, акылмандык, даанышмандык, улуу идеяга баш кошкон биримдик жана көсөмдүк токтотуп келген.

Эгер «РухЭш» сайтынын ишмердиги токтоп калбашын кааласаңыз, бизди колдоо үчүн төмөнкү банктык эсебибизге өз каалооңузга жараша акча которо аласыз... Мбанк + 996 700 53 25 85 жана Оптимабанк-4169585341612561.

Окшош материалдар

Комментарий калтырыңыз